Situada au contacte d'Aquitània e deus Pirenèus, a 50 km d'Espanha, e au juntèr de dus gaves, l'istòria d'aquera sosprefectura de 12000 poblants, capdulh deu Haut Bearn, qu'ei bimillenària.

Creacion romana au purmèr sègle de l'èra nosta sus la via deu Sompòrt, la vila qu'a lo nom d'Iluro, lo d'un pòble aquitan aparentat aus ibèrs. Establida per l'essenciau a Senta Maria sus la terrassa de la futura catedrau, qu'ei tanben ua ciutadèla dotada de murralhas suu tuc de Senta Crotz d'Auloron.

Ad aquera dualitat antica d'Iluro, l'Edat Miejancèra que i va substituir l'oposicion entre Auloron e Senta Maria. Los vescomtes de Bearn que son hèra implicats dens las expedicions-crotzadas de " Reconquista " contra los musulmans d'Espanha, au moment de l'aviada deu pelegrinatge de Sent Jacme de Compostèla. En 1080, l'un d'eths qu'apita suu tuc de Senta Crotz un borg estapa, dotat de privilègis e lèu d'ua glèisa. Que pren de tira lo nom d'Auloron per oposicion a la ciutat episcopau de Senta Maria, qui guarda la catedrau.

La rivalitat que's va perlongar quasi 800 ans. Au sègle 13, en profieitar de la Crotzada deus Albigés, l'avesque qu'obtien la senhoria sus Senta Maria e lo son bordalat de Sent Pèr ; Auloron que's hè alargar los privilègis dab lo Fòr, puish qu'ei dotada d'un embarri e de dus ponts. Aus sègles 14 e 15, qu'obtien lo dret de marcat e de heras, e la soa aviada que hè aparéisher barris. Qu'ei lèu lo capdulh economic de Bearn, mercés au comèrci de transit dab Espanha e a l'aviada de l'artisanat textile.

Guèrras de religions puish Revolucion qu'estancan a dus còps aquera prosperitat. La rivalitat entre las duas vilas que s'acaba sonque dab la junta de Senta Maria e d'Auloron impausada en 1858 peu Segond Empèri, çò qui favorisa l'arribada deu camin de hèr e la substitucion de l'artisanat per l'industria. Atau, de la dualitat d'Iluro dinc a l'aglomeracion d'Auloron-Senta Maria, qu'ei tota ua istòria que lo site internet aqueste e's perpausa de'vs contar...