Las bastidas : qu'es aquò ?


L'apogèu de las plaças deu marcat aus sègles 13 e 14

Ua plaça centrau dedicada tau marcat : Aus sègles 13 e 14, la populacion qu'aumenta, los escambis economics que's desvolòpan. Ciutats navèras que son creadas tà valorizar l'espaci rurau. Las bastidas que son la darrèra generacion d'aqueras ciutats navas ; lo ròtle de la plaça deu marcat qu'ei adara deus màgers : tota la ciutat qu'ei concebuda en partir d'aquera plaça ; a l'entorn, que son atribuits lòts de medisha pagèra, de 6-7 mètres de travèrs (longor deus piteraus de hust). Pendent las temporadas de prosperitat relativa (com aus sègles 17 e 18), las maisons que tornan estar bastidas dab pèiras, a còps dab cobèrts.

Las cartas de costuma : La fondacion d'ua bastida que hè l'objècte d'un tèxte juridic qui balha gatges tà atirar de navèths poblants : que son mei plan protegits qu'aulhors en cas de deute, que son exemptats d'obligacions militaras (dinc a 15 ans). La ciutat qu'ei administrada per " jurats ". Mes los impòsts que son tanben prevists : mes en contrapartida d'aqueras libertats, lo poder centrau qu'ei ahortit.

Lo plan de la ciutat : Un còp fondadas, daubuas bastidas que continuan de s'espandir en damièr (Nai) ; d'autas que demoran vilatjòts (Brutges) e revelan lhèu miélher enqüèra los detalhs de las estructuras istoricas ancianas. Daubuas ciutats que son creadas dens erms ; que s'organizan alavetz segon un damièr perfèit. Mes totas que s'adaptan a las condicions locaus : Daubuas que son apitadas en extension d'un bordalat qui existeish dejà, on d'un borg mei ancian acolat a l'entorn deu son castèth (Arsac) ; dens d'autes cas, los lòts regulars que son atribuits lo long d'un axe com a Labastida Clarença, on lo desvolopament de la ciutat e's hè segon un alongament privilegiat (Gan).

Ua dimension regionau : La creacion de ciutats navèras que correspon a un màger moviment d'organizacion de l'espaci rurau. Mantuns tipes de ciutats navèras que son creadas, en purmèr a l'entorn de monasteris, puish de castèths. Darrèr tipe apareishut, las bastidas que son au nombre de 350 dens lo sud-oèst ; lo lor modèle de vila en damièr qu'ei utilizat tanben a la medisha epòca (e lhèu un drin abans) dens d'autes país d'Euròpa.

Modernitat de las bastidas : La creacion de las bastidas que correspon a un amainatjament deu territòri de grana amplor, shens equivalent uei lo dia. Totun, las bastidas qu'anticipan trèits màgers deu noste monde actuau : foncion comerciau au còr de la ciutat (la glèisa qu'ei sovent tresmudada hòra de la plaça), chepic egalitari, gestion de la vila peus ciutadans, mes tanben contaròtle mei hòrt deus qui pagan los impòsts. La creacion de navèths isclets que permet d'alargar pro aisidament lo centre urban : la vila qu'ei ubèrta.

Lo Bearn e las bastidas : A l'Edat Mejana, Bearn qu'ei un estat independent. Gaston Febus que defen lo territòri en ahortir l'abitat sus las termièras : au nòrd, dab Anglatèrra qui tien alavetz Aquitània, a l'èst dab Bigòrra. Mei au sud, bastidas que son implantadas a la sortida de la Vath d'Aussau, tà favorizar los escambis e lo comèrci sus las vias de transumància. A l'oèst, Labastida Clarença qu'ei un pòrt fluviau qui balha a Navarra ua sortida de cap a la mar. En 1538, la soa posicion estrategica sus vias de passatge que vau a Navarrencs d'estar fortificada, dus sègles après la creacion de las bastidas. Dens los Pirenèus Atlantics, las bastidas que son sovent bastidas dens vaths : com a un ròtle militar segondari, n'ei pas mei necessari de prevéder un site estrategic en hautor.